Հայաստանում կոռուպցիայի ընկալման մակարդակը չի բարելավվել՝ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներին չնայելով

Հայաստանում կոռուպցիայի ընկալման մակարդակը վերջին տարիներին էականորեն չի բարելավվել, ինչպես նախատեսվում էր 2023-2026 թվականների հակակոռուպցիոն ռազմավարության համաձայն։ Այս եզրահանգումն արվում է Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների (ՔՀԿ) հակակոռուպցիոն կոալիցիայի կողմից։

Համաձայն կոալիցիայի հայտարարության՝ 2023-2026 թվականների հակակոռուպցիոն ռազմավարության հիմնական նպատակներից մեկն էր կոռուպցիայի ընկալման մակարդակի աճը՝ 55 միավորով։ Այնուամենայնիվ, միջազգային գնահատումները ցույց են տալիս, որ այս նպատակը չի իրականացվել։

Վերջին տարիներին Հայաստանում ստեղծվել են մի շարք նոր հակակոռուպցիոն մարմիններ՝ Հակակոռուպցիոն կոմիտե, Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով (ԿԿՀ), հակակոռուպցիոն դատարաններ և ՀՀ գլխավոր դատախազության համապատասխան ստորաբաժանումներ։ Թեև այս կառույցների ստեղծումն ու գործունեությունը նախատեսվում էր որպես կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետության բարձրացման միջոց, սակայն իրականում դրանք դեռևս չեն հանգեցրել էական փոփոխությունների։

Վերջին տարիների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ 2020-2021 թվականների ցուցանիշների համեմատ արձանագրվել է նահանջ՝ 2 միավորով։

Հակակոռուպցիոն կոալիցիան նաև նշում է, որ հանրության կողմից կոռուպցիայի որպես դրսևորումներ չեն ընկալվում միայն փողի փոխանցումը, այլև նեպոտիզմը (ազգականապաշտությունը), ֆավորիտիզմը (պաշտոնի օգտագործումը) և կլիենտիզմը (պաշտոնատար անձանց կողմից պետական ծառայողների նկատմամբ ցուցաբերվող անհատական հոգատարություն), որոնք կարող են ունենալ էական ազդեցություն մարդկային ռեսուրսների կառավարման և պետական գնումների համակարգի վրա։

Մտահոգություն է արտահայտվում նաև այն իրավիճակի կամրջումով, որ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված շահերի բախման կառավարման մեխանիզմները հիմնականում կիրառվում են արձագանքող բնույթով՝ փաստի արձանագրումից հետո, իսկ նախկանխման և վաղ փուլում կանխարգելման գործիքակազմերը դեռևս սահմանափակ են։

Հակակոռուպցիոն կոալիցիան նշում է, որ 2025 թվականին Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից դատարան է ուղարկվել 298 հանրային ծառայողի գործ, որոնցից 222-ը եղել են գործող պաշտոնյաներ, ինչը լուրջ մտահոգություն է առաջացնում կոռուպցիայի կանխարգելման և հակակոռուպցիոն քաղաքականությունների արդյունավետության տեսանկյունից։

Վերջում կոալիցիան վերահաստատում է իր պատրաստակամությունը՝ աջակցել ՀՀ կառավարությանը 2023-2026 թվականների հակակոռուպցիոն ռազմավարության իրականացման գործընթացում՝ տրամադրելով փորձագիտական աջակցություն և իրականացնելով լայնածավալ հակակոռուպցիոն կրթական ծրագրեր։