Հարավային Կովկասում «Թրամփի երթուղու» շուրջ աշխարհաքաղաքական լարվածությունը շարունակվում է

Ինչպես նշում եմ, Հարավային Կովկասում «Թրամփի ուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի շուրջ գոյություն ունեցող քաղաքական և աշխարհաքաղաքական հակադրությունները ոչ միայն չեն վերացել, այլև շարունակում են աճել։ Այս կարծիքը հայտնել եմ՝ Մոսկվա-Երևան տեսակամրջի ժամանակ խոսելով Հարավային Կովկասի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին։

Առաջին հերթին, պետք է նշել, որ Իրանից ստանում ենք ահազանգեր։ Իրանը, որը գտնվում է բարդ իրավիճակում՝ հաշվի առնելով ամերիկյան հարվածի սպառնալիքը և ԱՄՆ-ի հետ լարված բանակցությունները, մնում է տարածաշրջանում լուրջ խաղացող։ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցից անմիջապես հետո եղած խոսակցությունները, որոնց համաձայն Հայաստանն ու Իրանը կարող են ընթացիկ տարում ռազմավարական համաձայնագիր ստորագրել, հստակ վկայում են դրա մասին։

Միևնույն ժամանակ, ընթանում է ռուսական կողմի բանակցությունների նախապատրաստման բարդ գործընթացը։ Ռուսաստանը, ի դեմս փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի, բազմիցս հաստատել է իր հետաքրքրությունը Հայաստանի տարածքում կոմունիկացիոն նախագծերին երկրի հնարավոր մասնակցության շուրջ բանակցություններում։

Այս իրավիճակում կարևոր է նաև նկատել, թե ինչպես են տարբեր արտատարածաշրջանային ուժեր հստակ արտահայտում իրենց շահերը՝ ոչ միայն ապաշրջափակման, այլև տրանսպորտային ուղիների արգելափակման հարցում։ Օրինակ, ավելի ու ավելի հաճախ է խոսվում հազվագյուտ մետաղների և հանքային հումքի արտահանման և տարանցման համար «Թրամփի երթուղու» օգտագործման մասին։ Այսինքն, այդ ճանապարհը դիտարկվում է որպես «Միջին միջանցքի» բաղկացուցիչ մաս, որը նախատեսված է միացնելու Թուրքիան և Կենտրոնական Ասիան։

Այս նախագծի շուրջ աճող հետաքրքրությունը, սակայն, կարող է դառնալ հերթական ամերիկա-չինական, ամերիկա-իրանական կամ այլ հակասությունների վայր, ինչը բացասաբար կանդրադառնա դրա գործունեության վրա։ Այս հանգամանքը հատկապես կարևոր է, հաշվի առնելով, որ աշխատանքները դեռևս գտնվում են սկզբնական փուլում։ Ադրբեջանի նախագահի կողմից 2028 թվականը որպես գործարկման հնարավոր ժամկետ նշելը ևս ցույց է տալիս, թե որքան ռազմավարական նշանակություն է տրվում այս նախագծին։

Հարկ է նաև ընդգծել, որ խոսքը ճանապարհների կառուցման մասին է, որոնք կօգտագործվեն տարբեր ձևերով, և ոչ միշտ՝ առևտրային շահի տեսանկյունից։ Որոշ դեպքերում, նույնիսկ հաճախ, դրանք ունեն աշխարհաքաղաքական բաղադրիչ։

Օրինակ, Հայաստանի Սյունիքի մարզում գտնվող Մեղրիի հատվածը դիտարկվում է որպես «Միջին միջանցք», որը ընկալվում է որպես Ռուսաստանը շրջանցող ճանապարհ։ Այս ճանապարհը թույլ կտա միացնել Կենտրոնական Ասիան, Կասպից ծովի ափերը Կովկասով Թուրքիայի և Եվրոպայի հետ։ Զուր չէ, որ այդ ճանապարհի նկատմամբ հետաքրքրությունը բավական մեծ է ինչպես եվրոպացիների, այնպես էլ ամերիկացիների շրջանում։

Այսպիսով, Հայաստանի տարածքում, հատկապես Սյունիքի մարզում, գտնվում են շահերի տարբեր խմբեր։ Այստեղ ներկայացված են եվրոպական դիտորդական առաքելություններ, ռուս սահմանապահներ, իսկ կողքին՝ Ադրբեջանը, Նախիջևանում բավականին ուժեղ ներկայություն ունի Թուրքիան, իսկ Արաքսի հակառակ ափին՝ Իրանը։ Այս երկրների թվարկումը տալիս է օբյեկտիվ պատկեր այն մասին, թե ինչ է կատարվում տարածաշրջանում՝ ովքեր են այնտեղ ներկա և ինչ շահեր են պաշտպանում։ Այս ամենը կարող է բոլորովին այլ կերպ խաղալ, և առաջիկա տարիներին տարբեր սցենարներ չեն բացառվում։ Պետք է հասկանալ, որ այնտեղ, որտեղ լոգիստիկան է, կարող է լինել նաև ռազմական ներկայություն, ինչում շահագրգռված են Թուրքիան և մյուս խաղացողները։